ABC Pożarnictwa

ABC POŻARNICTWA

Pożar – niekontrolowany proces palenia w miejscu do tego nieprzeznaczonym.

Podział pożarów ze względu na wielkość:

  1. Pożar mały – jest to pożar w wyniku którego zostały spalone budynki, urządzenia, lub surowce znajdujące się na powierzchni 70m2 lub o kubaturze 350m3, oraz pożary lasów i upraw, łąk, torfowisk o powierzchni do 1ha.
  2. Pożar średni – w wyniku którego zostały spalone lub zniszczone obiekty lub ich części, ruchomości, składowiska materiałów o powierzchni 71 – 300m2, lub kubaturze 351 – 1500m3, lasy, uprawy, torfowiska 1 – 10ha.
  3. Pożar duży – o powierzchni od 301 – 1000m2, o kubaturze od 1501 – 5000m3, lasy, uprawy, torfowiska od 10 – 100ha
  4. Pożar bardzo duży – powierzchnia ponad 1001m2, kubatura ponad 5000m3, lasy, uprawy, torfowiska ponad 100ha.

Podział pożarów pod względem taktycznym:

  1. pożar wewnętrzny

a)      ukryty

b)      odkryty

  1. pożar zewnętrzny

a)      pojedynczy

b)      blokowy

c)      przestrzenny

Podział pożarów w zależności od palącego się materiału i sposobu w jaki ten materiał się pali:

  1. Grupa A

-          pożary ciał stałych pochodzenia organicznego przy spalaniu których występuje zjawisko żarzenia (drewno, papier, węgiel, słoma,  siano, torf, itp.)

  1. Grupa B

-          pożary cieczy palnych i substancji stałych topiących się w skutek ciepła powstałego podczas pożaru (benzyna, parafina, smoła, tłuszcze, oleje, naftalen)

  1. Grupa Bs – Pożary cieczy palnych polarnych (spirytus, siarczek węgla, aceton, estry)
  2. Grupa C – Pożary gazów palnych (metan, etan, wodór, gaz miejski, itp.)
  3. Grupa D – Pożary metali (magnez, potas, sód, itp.)

Rozwój i przebieg pożaru

Spalanie – jest to złożony proces fizykochemiczny podczas którego zachodzi gwałtowne        utlenienie materiału palnego połączone z wydzielaniem się ciepła, gazów i dymów, powstawanie ewentualnie efektów świetlnych.

Rodzaje spalania:

  1. Spalanie płomieniowe (homogeniczne) – proces spalania palnej fazy lotnej, ma miejsce podczas spalania gazów cieczy i materiałów stałych, które podczas ogrzewania przechodzą w stan lotny. Aby zaistniał proces spalania płomieniowego muszą być spełnione ściśle określone warunki:

a)      obecność paliwa ( w odpowiedniej ilości)

b)      obecność utleniania ( w odpowiednim stężeniu )

c)      obecność źródła ciepła ( odpowiednia moc, temperatura )

d)     obecność w płomieniu pośrednich produktów ( rodników ) warunkujących ciągłość spalania

  1. Żarzenie się (spalanie heterogeniczne) – jest to typ spalania niektórych paliw stałych charakteryzujących się tym że w czasie spalania nie występuje płomień, tzn. nie tworzy się palna faza lotna.
  2. Spalanie dyfuzyjne (np. kuchenka gazowa)
  3. Spalanie wybuchowe ( kinetyczne)

Dolna i górna granica wybuchowości:

  1. Dolna granica wybuchowości – jest to najniższe stężenie składu palnego w mieszaninie palnej przy której możliwe jest już możliwe rozprzestrzenianie się płomienia po całej mieszaninie
  2. Górna granica wybuchowości – Największe stężenie składu palnego w mieszaninie palnej przy którym jeszcze jest możliwe rozprzestrzenianie się płomienia po całej objętości mieszaniny.

Dla gazów i par DGW i GGW podajemy w %, dla pyłów w g/m3.

Charakterystyka palenia się ciał stałych:

Palą się płomieniem, żarząc się jednocześnie. Płomieniem spalają się substancje lotne czyli gazowe wydzielające się podczas rozkładu materiału pod wpływem ciepła. Podczas wzrostu ciepła wyparowuje woda i uwalniają się substancje lotne które zapalają się płomieniem.

Niektóre ciała stałe rozdrobnione, są zawieszone w powietrzu w postaci chmury pyłu. Przy pewnej koncentracji pyłu w powietrzu powstaje mieszanina mająca właściwości wybuchowe.

Ciała pozbawione gazów palą się bez płomienia.

Ciała o niskiej temperaturze topnienia najpierw topią się, a potem przechodzą w stan gazowy i tak się palą.

Ciecze palne:

Ciecz paruje przy stosunkowo niskich temperaturach,  gazy te łączą się z tlenem i spalają się. Ciecze palne początkowo palą się wolno, na skutek ogrzewania wzrasta intensywność parowania i proces spalania przyspiesza aż do szczytu. Niektóre ciecze mogą się palić wybuchowo. Paleniu się ciecz towarzyszy wysoka temperatura, duży płomień oraz dym.

Gazy palne:

Nagrzewają i zapalają się łatwiej niż ciecze i ciała stałe. Łączenie się gazu z tlenem przebiega gwałtownie i wydziela się dużo ciepła. Gazy palą się płomieniem którego płomień i temperatura zależy od składu chemicznego i objętości gazu oraz stopnia zmieszania z tlenem. W przypadku odpowiedniego zmieszania proces ten przebiega wybuchowo.

Parametry rozwoju pożaru:

  1. Rozwój pożaru – jest to intensyfikacja procesów spalania , wyrażająca się wzrostem temperatury, wzrostem masowej szybkości spalania , liniowej szybkości spalania i wymianie gazów w strefie spalania.
  2. Masowa szybkość spalania – jest to ilość materiału palnego spalonego w jednostce czasu na jednostkę powierzchni.
  3. Liniowa szybkość spalania – odnosi się do cieczy i dotyczy spalania cieczy w zbiornikach.

Fazy rozwoju pożaru:

I Faza – od momentu powstania płomienia otwartego następuje ogrzewanie materiału palnego zarówno już zapalonego jak i materiałów sąsiednich. Strefa spalania stopniowo się powiększa. Ogrzane powietrze unosi się ku górze powodując wzrost intensywności promieniowania cieplnego. Nasila się wydzielanie produktów termicznego rozkładu. Czas od zainicjowania procesów palenia do przygotowania gazowych mieszanin zależy od czynników takich jak:

-          rodzaj i ilość materiałów palnych, ich temperatury początkowej i stopnia wilgotności

-          ilości tlenu w powietrzu

-          temperatury czynnika inicjującego proces zapalania

-          stopnia rozdrobnienia materiałów

Faza I pożaru jest przygotowaniem do dalszego spalania.

II Faza pożaru – obserwuje się wzrost temperatury pożaru, powiększa się strefa spalania, wzrasta liniowa i masowa szybkość spalania. W tej fazie następuje wzrost dynamiki pożaru.

II Faza charakteryzuje się rozgorzeniem.

III Faza pożaru ( porozgorzeniowa ) – następuje stabilizacja parametrów pożaru. Spalanie przyjmuje w tej fazie postać żarzenia, temperatura pożaru charakteryzuje się gwałtownym spadkiem.

IV Faza pożaru – temperatura i moc pożaru a także wymiana gazowa ulegają stopniowemu zmniejszeniu, natomiast rośnie natężenie optyczne dymu.

Mechanizmy rozgorzenia:

1.Rozgorzenie na skutek wzrostu temperatury pożaru

W czasie pożaru gdy gaz dobrze miesza się w pomieszczeniu, jego temperatura rośnie, rośnie też temperatura materiałów palnych nagromadzonych w pomieszczeniu. Jeśli temperatura materiałów wzrośnie do temperatury zapalenia się ich, następuje rozgorzenie.

2.Rozgorzenie w wyniku dotlenienia nie spalonych produktów

Przy pożarach o dużej dynamice na początku I Fazy gaz wypływa na zewnątrz rys.1. Powstaje deficyt tlenu, spalanie ma charakter niecałkowity. Stężenie niespalonych produktów rozkładu rośnie, równocześnie maleje moc pożaru. Tak się dzieje dopóki strefa neutralna osiągnie położenie równe dolnej krawędzi otworu. Następnie do pomieszczenie zaczyna napływać powietrze, tworzy się mieszanina niespalonych produktów rozkładu i tlenu. Następuje rozgorzenie.

3. Rozgorzenie na skutek promieniowania cieplnego.

W rezultacie spalania tworzy się warstwa podsufitowa, gorące gazy. Warstwa ta promieniuje w dół. Jeżeli strumień promieniowania jest dostatecznie duży tzn. bliski strumieniowi krytycznemu dla danego materiału, wówczas cała powierzchnia materiału poddana temu promieniowaniu ulega zapaleniu i następuje rozgorzenie.

Pojęcia z taktyki pożarniczej

I Teren akcji gaśniczej:

Przykład podziału terenu akcji na pozycje bojowe :

A – pozycja wodna

B – pozycja wężowa

C – pozycja ogniowa

Pozycja wodna – teren, na którym rozmieszczone są punkty czerpania wody, ustawione zostały pompy, sprawione zostały linie ssawne i zasilające.

Pozycja wężowa – teren,  na  którym  przebiegają  główne  linie  wężowe / magistrale / od nasad tłocznych pomp, hydrantów do rozdzielaczy włącznie z nimi.

Pozycja ogniowa – teren między rozdzielaczami a pożarem, na którym ułożone zostały linie gaśnicze od nasad tłocznych rozdzielaczy do stanowisk gaśniczych.

Miejsca zajmowane podczas akcji przez dowódców i strażaków wykonujących podstawowe zadania bojowe nazwane zostały stanowiskami bojowymi, np.

-         stanowisko wodne,

-         stanowisko rozdzielacza,

-         stanowisko gaśnicze,

-         stanowisko dowodzenia itp.

II Teren pożaru

Elementy terenu pożaru,

1 – granica terenu pożaru,

2 -  front pożar,

3 -  tył pożaru,

4 -  oś pożaru,

5 -  prawe i lewe skrzydło pożaru.

Front / czoło / pożaru – linia przebiegająca w miejscach najbardziej intensywnego rozprzestrzeniania się ognia.

Tył pożaru – linia ograniczająca teren pożaru od strony przeciwległej do frontu.

Skrzydła pożaru – linie ograniczające teren pożaru z boków. Kierunki skrzydeł / lewe, prawe / orientujemy stojąc twarzą do frontu pożaru.

Oś pożaru  – linia  równoległa  do  kierunku wiatru i prostopadła do frontu pożaru, przechodząca przez teren pożaru.

Należy zaznaczyć, że wszystkie linie na  terenie pożaru mają umowny charakter i zmieniają położenie wraz z rozwojem sytuacji pożarowej.

Teren akcji ratowniczej – to obszar obejmujący teren pożaru oraz teren związany z prowadzonymi działaniami ratowniczymi / miejsca koncentracji obwodów operacyjnych, stanowiska poboru wody gaśniczej, miejsca ułożenia linii wężowych, punkty medyczne, żywieniowe itp./.

III Stanowiska bojowe

Stanowiska bojowe – są to miejsca zajmowane przez członków załogi podczas akcji wykonujących podstawowe zadania bojowe.

  1. Stanowisko kierowania – miejsce pracy kierownika akcji ratowniczej (KAR) oraz ewentualnie sztab akcji. Stanowisko kierowania powinno znajdować się jak najbliżej miejsca pożaru lub na odcinku najbardziej zagrożonym.
  2. Stanowisko gaśnicze – miejsce pracy prądowników wyposażonych w linię gaśniczą lub inny sprzęt do wykonywania określonych zadań bojowych.
  3. Stanowisko rozdzielacza – miejsce ustawienia rozdzielacza
  4. Stanowisko wodne – miejsce ustawienia pompy (moto, auto) pożarniczej w celu pobierania wody do miejsca pożaru

IV Linie wężowe

Linie wężowe są to linie za pomocą których woda podawana jest do miejsca pożaru.

Wyróżnia się linie takie jak:

  1. Zasilająca – linia ssawna od zbiornika wodnego do nasady ssawnej pompy, lub linia wężowa od nasady tłocznej pompy do nasady zasilającej zbiornika na innym wozie bojowym, lub od nasady hydrantu do nasady zasilającej zbiornik na samochodzie lub zbiornik składany. Może być też linia wężowa od nasady tłocznej pompy do nasady ssawnej drugiej pompy, lub od nasady tłocznej samochodu do nasady zasilającej zbiornik drugiego samochodu.
  2. Linia główna – linia wężowa od nasady tłocznej do rozdzielacza
  3. Linie gaśnicze

a)      linia wężowa os nasady tłocznej pompy lub autopompy zakończona prądownicą

b)      linia wężowa od nasady rozdzielacza zakończona prądownicą

c)      linia wężowa od nasady hydrantu zakończona prądownicą

Podstawowe rodzaje działań taktycznych

Natarcie stanowi główną formę walki z pożarem i polega na bezpośrednim zwalczaniu ogniska pożaru środkami gaśniczymi w celu przerwania procesu palenia.

Decydujący wpływ na skuteczność natarcia ma :

-         zastosowanie  sprzętu  gaśniczego  umożliwiającego  podawanie  środków  gaśniczych o założonych parametrach taktycznych, jak zasięg, ciśnienie, wydajność, liczba spienienia,

-         właściwy  dobór  środków  gaśniczych  i  umiejętność ich wprowadzenia w środowisko pożaru,

-         efektywne  rozmieszczenie  stanowisk  gaśniczych  oraz  dokładne  określenie  zadań bojowych do wykonania i wzajemnej współpracy,

-         zapewnienie ciągłości działań.

Sposób realizacji natarcia uzależniony jest od sytuacji pożarowej.

Podobnie jak w przypadku podziału pożarów, na pożary wewnętrzne i zewnętrzne wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje natarcia :

-         natarcie wewnętrzne polegające na prowadzeniu akcji gaśniczej polegające na prowadzeniu akcji gaśniczej wewnątrz obiektu, co wymaga dobrego przygotowania prądowników,

-         natarcie zewnętrzne stosowane jest przy pożarach silnie rozwiniętych, gdy dotarcie do wnętrza obiektu jest niemożliwe wskutek dużego promieniowania cieplnego  oraz gdy istnieje potencjalne zagrożenie zawału konstrukcji budynku.

Natarcie wewnętrzne i zewnętrzne.

W zależności od rozmieszczenia stanowisk gaśniczych na terenie pożaru w stosunku do jego frontu / czoła /, rozróżnia się natarcie  :

a/ frontalne, b/ oskrzydlające, c/ okrążające

-         natarcie frontalne / czołowe / – mające na celu ograniczenie  rozprzestrzeniania się pożaru na jego froncie. Siły i środki zaangażowane w natarciu frontowym nie mogą być  przegrupowywane i kierowane do innych zadań przed osiągnięciem wyraźnych efektów gaśniczych.

-    natarcie oskrzydlające / dwustronne lub jednostronne /   podejmowane jest gdy istnieją trudności w zajęciu stanowisk gaśniczych na froncie pożaru. Podstawowym zadaniem stanowisk gaśniczych jest zawężanie czoła pożaru.

-   natarcie okrążające – najbardziej skuteczna forma działań bojowych polegająca na prowadzeniu działań gaśniczych na obwodzie pożaru. Wymaga zaangażowania znacznej ilości sił i środków.

Obrona jest to forma działania taktycznego, polegająca na oddziaływaniu określonymi środkami  na  obiekty zagrożone pożarem.  W zależności od ukierunkowania działań wyróżniamy trzy rodzaje obrony :

-         obrona bliższa skierowana  na  obiekty  zagrożone bezpośrednio z zadaniem niedopuszczenia do rozprzestrzeniania się pożaru.

-  obrona dalsza / osłona / polega na działaniu na obiekty zagrożone pośrednio przez pożar  / ognie lotne, wybuchy/, a zadaniem jej jest niedopuszczenie do wytworzenia nowych ognisk.

-  obrona przez opóźnianie / obrona manewrowa / - jest to działanie obronne, którego głównym celem jest zmniejszenie intensywności spalania, a tym samym rozprzestrzeniania się pożaru. Nie zakładamy zatem, że pożar zostanie zatrzymany w swoim rozwoju,  zwolnione zostanie tylko tempo jego rozprzestrzeniania. Prowadzenie działań polega na tłumieniu płomieni na froncie pożaru, obniżeniu temperatury, ochładzaniu przyległych  do strefy spalania materiałów  palnych  itp.  Obrona przez opóźnianie jest działaniem wymuszonym brakiem wystarczających ilości sił i środków, a często stanowi etap przygotowania zmasowanego natarcia na ogniska pożaru.

Stanowiska gaśnicze pracujące w obronie tworzą tzw. linie obrony :

-  linia obrony bliższej - przebiegająca w bezpośrednim sąsiedztwie zagrożonych obiektów, wzdłuż której zajęto stanowiska  obronne.

- linia obrony dalszej / osłony / – umowna linia przebiegająca na granicy obiektów  zagrożonych pośrednio.

Przyjmuje się, że jedno stanowisko gaśnicze może skutecznie działać w obronie:

-         bliższej ok. 20 m

-         dalszej ok. 30 m

Stanowiska gaśnicze

Stanowisko gaśnicze – jest to miejsce pracy prądowników wykonujących zadania bojowe za pomocą odpowiedniego sprzętu i przy pomocy odpowiednich środków gaśniczych

Podział stanowisk gaśniczych:

  1. Stanowisko zewnętrzne i wewnętrzne

a)      stanowisko zewnętrzne – ratownik na zewnątrz budynku

b)      stanowisko wewnętrzne – ratownik wewnątrz budynku

  1. Stanowisko stałe i ruchome

a)      stanowisko stałe – bez możliwości przemieszczania się prądowników

b)      stanowisko ruchome – z możliwością przemieszczania się prądowników (kosz drabiny, działko na jadącym samochodzie)

  1. Stanowisko niższe, równe, wyższe

a)      niższe – stanowisko niżej od pożaru

b)      równe – stanowisko na poziomie pożaru

c)      wyższe – stanowisko wyżej niż pożar

  1. Stanowisko odkryte i osłonięte

a)      odkryte – bez żadnych osłon

b)      osłonięte -  prądownicy mają możliwość korzystania z osłon chroniących przed promieniowaniem cieplnym

Podział i oznaczenia pojazdów pożarniczych

Samochód gaśniczy – jest to samochód pożarniczy przystosowany wożenia ludzi, sprzętu pożarniczego i środków gaśniczych przeznaczonych do prowadzenia akcji gaśniczych.

Samochód specjalny – jest to samochód pożarniczy przystosowany do przewozu ludzi i sprzętu potrzebnego do wykonywania zadań specjalnych przy akcji gaśniczej lub ratowniczej.

Oznaczenie zawiera

  1. rodzaj typu

-          G – gaśniczy

-          S – specjalny

  1. symbol rodzaju

-          L – samochód lekki do 3500 kg

-          C – ciężki > 1200 kg

-          Bez oznaczenia średni od 3500 – 1200 kg

  1. symbol odmiany

a)      Dla gaśniczych:

-          A – autopompa

-          M – z motopompą

-          B – ze zbiornikiem wodnym

-          Pr – ze zbiornikiem z proszkiem gaśniczym

-          Sm – z butlami z CO2 (śniegowy)

b)      dla specjalnych

-          W – wężowy

-          D – drabina

-          H – podnośnik hydrauliczny

-          Dz – dźwig

-          Dł – dowodzenia i łączności

-          Op – operacyjny

-          Pgaz – przeciw-gazowo dymowy

-          On – świetleniowy

-          Rt – ratownictwa technicznego

-          Rw – ratownictwa wodnego

-          Rch – ratownictwa chemicznego

-          Kn – kontenerowy

-          Z – ze zbiornikiem przystosowanym do przewozu środków gaśniczych

Charakterystyka zastępów gaśniczych

Zastęp – najmniejsza jednostka organizacyjna straży pożarnych

Definicja zastępu – zastęp gaśniczy lub ratowniczy jest to pododdział wyposażony w samochód gaśniczy lub specjalny   dysponujący środkami i łączności i ochrony osobistej mogący wykonywać samodzielnie zadania gaśnicze lub ratownicze.

Rota – zespół 2 ratowników (przodownik i pomocnik ) wykonujący podstawowe zadania bojowe w ramach zastępu.

Sposoby dostarczania wody na duże odległości.

  1. Przetłaczanie (pompa-pompa-pompa)
  2. przepompowywanie (pompa-zbiornik-pompa)
  3. dowożenie
  4. sposób mieszany

Ewakuacja

Ewakuacja są to wszystkie czynności i przedsięwzięcia zmierzające do usunięcia ludzi, mienia, zwierząt ze strefy zagrożenia w miejsce bezpieczne.

Podział ewakuacji

  1. Ewakuacja prewencyjna

Są to wszystkie czynności i przedsięwzięcia zmierzające do usunięcia ludzi, zwierząt i mienia ze strefy zagrożonej nie objętej bezpośrednio pożarem lub innym zdarzeniem destrukcyjnym (ale zagrożonej pośrednio) do strefy bezpiecznej.

  1. Ewakuacja interwencyjna

Są to wszystkie czynności zmierzające do usunięcia ludzi, zwierząt i mienia ze strefy bezpośrednio zagrożonej.

Środki gaśnicze

Środki gaśnicze mają na celu przerwanie procesu palenia. Aby przerwać ten proces należy odciąć jeden z 4 (paliwo, reakcje łańcuchowe, ciepło, utleniacz) niezbędnych czynników, bez których proces ten nie może istnieć. Tradycyjne środki gaśnicze to woda i piasek, bardziej nowoczesne to tzw. Środki chemiczne do których zaliczamy piany gaśnicze, proszki i halony. Podstawowe czynniki występujące podczas gaszenia pożarów to

-          chłodzenie

-          tłumienie

-          reakcje antykatalityczne

-          rozrzedzanie.

Woda i roztwory wodne

Woda wciąż jest najczęściej stosowanym środkiem gaśniczym, wynika to z wielu powodów:

-          wielowiekowa tradycja

-          dostępność

-          niska cena

-          właściwości gaśnicze

Gaśnicza właściwość wody jest ściśle związana z jej działaniem chłodzącym. Woda obniża temperaturę palących się materiałów a także temperaturę w strefie spalania. Ponadto powstająca para wodna rozcieńcza strefę spalania, hamując częstotliwość zderzeń rodników z palnymi gazami w pewien sposób działa również izolójąco. Do pożarów materiałów porowatych stosuje się substancje zwilżające które mają na celu zmniejszenie napięcia powierzchniowego przez co woda dostaje się w głębsze partie materiału porowatego dając lepszy efekt gaśniczy. Najczęściej jednak do celów gaśniczych stosuje się podawanie wody w postaci prądów gaśniczych (zwartych i rozproszonych).

Zaletą prądów zwartych najczęściej stosowanych w pożarach są:

-          zasięg rzutu

-          wysoka energia kinetyczna

-          duża możliwość sterowania strumieniem

-          możliwość schładzania obszaru na którym nam szczególnie zależy

-          możliwość „omiatania” wodą dużych powierzchni

-          podawanie wody przez otwory okienne

-          możliwość podawania wody do strefy bezpośredniego spalania

Wady prądów zwartych:

-          małe działanie chłodzące

-          małe odparowywanie wody

-          działanie na niewielką powierzchnię materiału palnego

Prądy rozproszone są bardzo zróżnicowane pod względem stopnia rozdrobnienia :

-          prądy mgłowe – średnica kropli od 0,1 – 1 mm

-          prądy kropliste – średnica kropli od 1 – 3 mm

Prądy mgłowe stosuje się do gaszenia cieczy palnych, prądy kropliste do gaszenia materiałów stałych. Przyjmuje się że prądy gaśnicze osiągają optymalne właściwości przy średnicy kropel 0,35mm. Wadą prądów rozproszonych jest niewielka odległość na jakie można je podawać. Zasięg ten jest tym krótszy im bardziej rozdrobniony jest prąd wodny.

Piany

Piana jest to niestabilny układ dyspersyjny w którym środkiem dyspersyjnym jest ciecz, a fazą rozproszoną jest gaz. Ze względu na sposób wytwarzania pianę dzielimy na:

  1. pianę mechaniczną – powstaje przez energiczne mieszanie WRŚpian. Od 1,5% – 7% z powietrzem. Piana mechaniczna zawiera od 83 – 96,5% powietrza
  2. pianę chemiczną otrzymujemy poprzez zmieszanie roztworu alkaicznego i kwasu. Roztwór alkaiczny zawiera kwaśny węglan sodu

2NaHCO3 + H2SO4 ~ Na2SO4 + 2CO2 + 2H2O

Piana chemiczna zawiera około 80% CO2, 19,7% WRŚPian. I soli mineralnych.

Ogólnie pianę definiujemy jako zbiór pęcherzyków gazu niepalnego oddzielonych od siebie błonkami zwanymi filmem, o grubości rzędu mikrometrów. Aby zwiększyć stabilność piany stosuje się dodatki i substancje powierzchniowo czynne. Minimalna grubość poduszki piany potrzebna aby ugasić ciecz palną o temp. powyżej 120 st.C musi wynosić 10 cm.

Pianę ze względu na struktórę przestrzenną dzielimy na pianę o budowie kulistej i wielościennej.

Właściwości pian określają następujące parametry:

-          Liczba spienienia (Ls)

-          Dyspersyjność

-          Trwałość

-          Płynność

Liczba spienienia jest to stosunek objętości piany do wodnego roztworu środka pian.

Ls=Vp/Vr

Dyspersyjność – parametr określający stopień rozdrobnienia pęcherzyków piany

Dp = 1/Lpp

Lpp – średnica pęcherzyków piany

Trwałość – zdolność zachowania właściwości takich jak w momencie powstania

Pianę ze względu na liczbę spienienia dzielimy na:

a)      ciężką – do 20

b)      średnią – 20 – 200

c)      lekką >200

Armatura służąca do wytwarzania pian to:

a)      piana ciężka – prądownice pianowe (PP-2, PP-4, PP-8)

b)      piana średnia – wytwornice pianowe (WP-2/75, WP-2/150, WP-4/75)

c)      piana lekka – agregaty pianotwórcze

Gazy gaśnicze

Gazem gaśniczy nazywamy gazy obojętne tzn. nie biorące udziału w procesie palenia, zaliczamy na przykład do nich: CO2, N, para wodna, gazy spalinowe, SO2. działanie ich polega na obniżeniu stężenia tlenu  w powietrzu do takiego aby przerwać proces palenia.

Proszki gaśnicze

Są to produkty chemiczne o dużym rozdrobnieniu . Nowoczesne proszki gaśnicze posiadają cząsteczki o średnicy 0,05mm, cząstek o średnicy 0,1mm nie powinno być więcej jak 2%.

Proszki odporne są na wilgoć przez tzw. Polerowanie proszku. W skład polskich proszków wchodzą:

-          kwaśny węglan sodu 98%

-          stearynian wapnia 1,5 – 2%

-          talk 1%

Proszki dzielimy na: węglanowe, fosforowe, specjalne.

Proszki mają działanie antykatalityczne łączą się z rodnikami odbierając im energię, dodatkowo tworzą powłokę izolującą na powierzchni palącego się materiału.

Halony gaśnicze

Halony to organiczne związki węgla w których atomy wodoru całkowicie lub częściowo zostały zastąpione atomami chlorowców. Halony są bezbarwnymi gazami lub cieczmi o niskiej temperaturze wrzenia. W zależności od składu chemicznego są bardziej lub mniej toksyczne. Duży ciężar właściwy umożliwia przebywanie par w środowisku i otoczeniu płomieni przez stosunkowo długi czas. Istotą działania halonów jest inchibicja (działanie antykatalityczne).

Podział budynków ze względu na zagrożenie dla ludzi:

  1. ZL I – budynki ich części, lub poszczególne pomieszczenia w których mogą przebywać ludzie w grupach powyżej 50 osób
  2. ZL II – budynki ich część lub pomieszczenia dla osób o ograniczonej możliwości poruszania się (szpital, dom starców, żłobek)
  3. ZL III – obiekty o różnorodnym przeznaczeniu które należą do obiektów użyteczności publicznej np. szkoły, hotele, zakłady karne, puby, koszary.
  4. ZL IV – budynki mieszkalne
  5. ZL V – obiekty w których przechowywane są dobra artystyczne, archiwalne

Strefy zagrożenia wybuchem

-          Z0

-          Z1

-          Z2

-          Z10

-          Z11

a)      Z0 – obejmuje obszar w którym niebezpieczna atmosfera wybuchowa stale lub długotrwale w normalnych warunkach pracy (zagrożenie stałe) np. wnęka zbiorników na ciecze palne, nie wentylowane kanały, studzienki.

b)      Z1 – obejmuje obszary w których mieszaniny wybuchowe z powietrzem mogą prawdopodobnie wystąpić w normalnych warunkach pracy np. nalewanie, przelewanie zbiorników cystern.

c)      Z2 – obejmuje obszary w których występuje niewielkie prawdopodobieństwo wystąpienia mieszaniny wybuchowej z powietrzem, przy czym mieszanina może wystąpić krótkotrwale.

d)     Z10 – Obejmuje obszary w których mieszanina wybuchowa pyłów występuje często lub długotrwale w normalnych warunkach pracy (młyny, silosy)

e)      Z11 – Obejmuje obszary w których zalegające pyły mogą krótkotrwale stwarzać mieszaninę wybuchową w skutek przypadkowych zawirowań powietrza np. osiadłe pyły, przesypowe

Ratownictwo chemiczne

Podział sprzętu ratownictwa chemicznego:

  1. sprzęt ochrony osobistej strażaka

-          ubrania ochronne

-          sprzęt ODO

-          sygnalizator bezruchu

  1. sprzęt do wykrywania i oznakowania

-          materiały wskaźnikowe

-           przyrządy rurkowe

-          przyrządy elektroniczne (eksplozymetry, toksymetry, oxymetry)

  1. Sprzęt do uszczelniania wycieków

-          poduszki uszczelniające

-          tuleje uszczelniające

-          pasty uszczelniające

  1. sprzęt do przechwytywania wyciekającej substancji

-          zbiorniki

-          zbieraki

-          wiadra

  1. sprzęt do przepompowywania substancji niebezpiecznych

-          pompy

-          armatura

-          węże

Pompy wykorzystywane przy akcjach ratownictwa chemicznego

-          wężowe (perystaltyczne)

-          beczkowe (zbiornikowe)

-          zanurzeniowe

-           membranowe

-          wirnikowe

Pompa Depa Elro GP 20/10 EX

Jest to pompa wężowa, samozasysająca, przeciwwybuchowa EX, ale nie dopuszczone do pracy w strefie 0. Wydajność pompy : stopień 1 – 150 l/min (kwasy, ługi, farby, kleje, mydło, melasa), stopień 2 – 300 l/min (rzadkie oleje min. brudna woda). Dopuszczalna średnica zanieczyszczeń w ciecz 8mm. Pompa może przepompować minimalnie 50 m3 cieczy każdego rodzaju przy nowym wężu.

Oznakowanie węża w liście odporności chemicznej:

-          *** – wąż absolutnie odporny

-          ** – wąż normalnie odporny

-          ** – wąż starczająco odporny ( do 50m3 cieczy)

czas zasysania pompy 5 sek, wysokość ssania 2,5m, w pompie znajduje się 1litr silikonu który co 3 lata należy wymienić.

Sorbent

Sorbent jest to materiał porowaty pochodzenia organicznego lub nie mający właściwości pochłaniania substancji chemicznych. Przykładem sorbentu naturalnego jest:

-          piasek

-          trociny

-          słoma w balach

Przykłady sorbentu sztucznego:

-          diatomit

-          Eko – perl

-          Uni – safe

Dekontaminacja

Dekontaminacją nazywamy zespół czynności wykonywanych przez służby ratownicze na terenie akcji ratownictwa chemicznego lub ekologicznego zmierzających do zneutralizowania szkodliwego oddziaływania substancji chemicznych. Przykładowe substancje i sposoby dekontaminacji:

  1. HCL – neutralizacja poprzez zraszanie chmury HCL wodą , następnie posypanie wapnem
  2. fosfor – neutralizacja poprzez użycie NH3 lub rozpylonej wody
  3. Acetylen – neutralizacja poprzez kontrolowane spalanie
  4. SO2 – neutralizacja przy pomocy Ca(OH)2 i Na2OH

Neutralizator

Substancja która cechuje się właściwościami zobojętniającymi w przypadku substancji którą chcemy zneutralizować.

Do zatrzymywania substancji ropopochodnych na ciekach wodnych stosujemy zapory:

-          zapory pływające (pneumatyczne)

-          zapory sztywne (pomostowe)

-          zapory sorpcyjne z wkładem syntetycznym

-          zapory sorpcyjne z wkładem naturalnym

do neutralizacji nie zebranych resztek substancji ropopochodnych stosujemy dyspergenty – są to środki chemiczne które rozbijają cząsteczki przez co ulega ona szybciej biodegradacji.

Pojazdy kołowe przewożące substancje niebezpieczne posiadają karty przewozów materiałów niebezpiecznych, oznaczone są tablicami identyfikacyjnymi. Tablica ma wymiary 30×40 cm, kolor pomarańczowy, podzielona czarną linią, cyfry w liczniku oznaczają numer rozpoznawczy niebezpieczeństwa – mówi on o stanie skupienia i właściwościach fizykochemicznych substancji np.: ciecz, ciało stałe, substancja palna, żrąca, trująca itp., powtórzenie cyfry oznacz nasilenie niebezpieczeństwa głównego. Dodatkowo znak X oznacza niebezpieczeństwo podczas kontaktu z wodą. Mianownik oznacz kod ONZ konkretnej substancji.

Podstawowe sposoby likwidacji zagrożeń chemicznych:

-          uszczelnienie uszkodzonego zbiornika

-          zebranie substancji

-          rozcieńczenie

-          neutralizacja

-          sorbcja

tekst i foto ze strony: www.stary-brus.osp.org.pl